12. Yargı Paketi ile Neler Değişiyor? Vatandaşları Yakından İlgilendiren Düzenlemeler

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde görüşülen ve kamuoyunda "12. Yargı Paketi" olarak bilinen Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, ceza hukuku, hukuk yargılaması, icra hukuku ve idari yargıya ilişkin birçok önemli değişikliği beraberinde getiriyor.

Teklifte yer alan düzenlemelerin önemli bir kısmı teknik nitelikte olsa da, bazı değişiklikler doğrudan vatandaşların hak arama özgürlüğünü, mahkeme süreçlerini ve günlük yaşamını etkileyecek nitelik taşıyor. Özellikle icra takipleri, miras davaları, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), duruşma süreleri ve elektronik yargılama uygulamalarına ilişkin düzenlemeler dikkat çekiyor.

Bu yazımızda, 12. Yargı Paketi kapsamında vatandaşların en çok karşılaşabileceği değişiklikleri özetliyoruz.

Devlete Karşı Açılan Davalarda İcra Takibi Öncesinde Yeni Başvuru Şartı

Teklifte yer alan en önemli düzenlemelerden biri, kamu kurumlarına karşı açılan davaların kazanılması sonrasında uygulanacak ödeme sürecine ilişkindir.

Mevcut uygulamada vatandaş, idare aleyhine açtığı davayı kazandıktan sonra hükmedilen para alacağının ödenmemesi halinde doğrudan ilamlı icra takibine başvurabiliyordu. Yeni düzenleme ise bu sürece zorunlu bir başvuru aşaması eklemektedir.

Buna göre, mahkeme kararında hükmedilen para alacağının tahsil edilebilmesi için öncelikle alacaklı veya vekili tarafından ilgili idareye yazılı başvuru yapılacak ve banka hesap bilgileri bildirilecektir. İdarenin bu başvurudan itibaren bir ay içinde mahkeme kararında belirtilen tutarı, faiz ve diğer ferileriyle birlikte ödemesi gerekecektir. Bu süre içerisinde ödeme yapılmazsa ancak o zaman ilamlı icra takibi başlatılabilecektir. Bu başvuru yapılmadan doğrudan icra müdürlüğüne gidilmesi mümkün olmayacaktır.

Bu düzenleme özellikle kamulaştırma davaları, tam yargı davaları, idari para cezalarının iptali sonrasında hükmedilen alacaklar ve idare aleyhine açılan tazminat davaları bakımından önem taşımaktadır.

Miras Kalan Taşınmazların Satışında Mirasçılara Öncelik Tanınacak

Teklifte yer alan bir diğer önemli değişiklik, ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davalarında mirasçıları yakından ilgilendiriyor.

Uygulamada miras kalan taşınmazların satışına karar verilmesi halinde, açık artırmaya herkes katılabiliyor ve taşınmaz üçüncü kişilere satılabiliyordu. Bu durum, aile konutlarının veya uzun yıllardır aileye ait olan taşınmazların yabancı kişilere geçmesine neden olabiliyordu.

Yeni düzenlemeye göre ise, taşınmazın tüm maliklerinin mirasçı olması ve üçüncü kişilerin hissedar olmaması halinde ilk açık artırma yalnızca mirasçılar arasında yapılacaktır. İlk artırmada satış gerçekleşmezse genel artırma usulüne geçilecektir.

Bu değişiklik, aile mallarının mümkün olduğunca aile içerisinde kalmasını amaçlamakta ve mirasçılara taşınmazı öncelikli olarak satın alma imkânı tanımaktadır.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Yeniden Düzenleniyor

12.Yargı Paketi'nin en dikkat çeken düzenlemelerinden biri de HAGB kurumuna ilişkindir.

Teklifte, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı doğrultusunda HAGB hükümleri yeniden kaleme alınmaktadır. Buna göre iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ya da adli para cezası verilen sanıklar hakkında, belirli şartların bulunması halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilecektir.

Ancak yeni düzenleme ile birlikte HAGB kararlarına karşı istinaf ve temyiz yollarına ilişkin usul de yeniden belirlenmektedir. Ayrıca işkence, eziyet ve kamu görevlilerinin görevleri nedeniyle işledikleri, kötü muamele niteliğindeki bazı suçlarda HAGB uygulanamayacaktır.

Bu değişiklikler, özellikle ceza yargılamasında sanık hakları ile mağdur hakları arasında daha dengeli bir sistem kurulmasını amaçlamaktadır.

Mahkemelerde Duruşmaların Daha Kısa Aralıklarla Yapılması Hedefleniyor

Vatandaşların en fazla şikâyet ettiği konuların başında davaların uzun sürmesi gelmektedir.

Teklifte Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda yapılan değişiklikle, duruşmalar arasındaki sürenin kural olarak üç ayı geçemeyeceği düzenlenmektedir. Sadece bilirkişi incelemesinin uzun sürmesi veya istinabe gibi zorunlu durumlarda hâkim gerekçesini göstermek suretiyle daha uzun süre belirleyebilecektir.

Her ne kadar bu düzenleme tek başına davaların kısa sürede sonuçlanacağını garanti etmese de, uygulamada gereksiz beklemelerin azaltılması ve yargılamaların daha etkin yürütülmesi bakımından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir.

Elektronik Yargılama ve Dijital Delillere İlişkin Yeni Kurallar

Teklif, dijital delillerin elde edilmesi ve saklanmasına ilişkin önemli yenilikler de içeriyor.

Bilgisayar, cep telefonu ve diğer dijital cihazlarda yapılacak arama ve kopyalama işlemlerinde hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararı gerekecek; savcı kararı ise kısa süre içinde hâkim onayına sunulacaktır. Onay verilmemesi hâlinde çıkarılan kopyalar ve çözümü yapılan metinler derhal imha edilecektir. Ayrıca el konulan cihazların şifrelerinin çözülmesinden sonra gecikmeksizin iade edilmesi öngörülmektedir.

Bunun yanında genetik inceleme sonuçlarının saklanması ve silinmesine ilişkin kurallar da yeniden düzenlenmekte, belirli şartların gerçekleşmesi hâlinde kişilerin bu verilerin silinmesini talep edebilmesine imkân tanınmaktadır.

Sonuç

12.Yargı Paketi, yalnızca yargı teşkilatını ilgilendiren teknik değişikliklerden ibaret değildir. İdareye karşı açılan davaların icrası, miras kalan taşınmazların satışı, ceza yargılamasında HAGB uygulaması, mahkemelerde duruşma süreleri ve dijital delillere ilişkin usuller gibi birçok düzenleme, vatandaşların günlük hayatta karşılaşabileceği hukuki süreçleri doğrudan etkilemektedir.

Bununla birlikte unutulmamalıdır ki bu düzenlemeler henüz teklif aşamasındadır. Nihai metnin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edilmesi ve Resmî Gazete'de yayımlanmasının ardından yürürlüğe girecek hükümler kesinleşecektir. Bu nedenle, devam eden dava ve soruşturmalara etkisinin somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi ve güncel mevzuat doğrultusunda hukuki destek alınması hak kayıplarının önlenmesi açısından önem taşımaktadır.