VELAYET DEĞİŞİKLİĞİ DAVASI NASIL AÇILIR?

Velayet, ergin olmayan çocuğun bakım, eğitim ve gözetimine ilişkin hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Evlilik sürecinde bu yükümlülük, anne ve babaya birlikte verilirken; evliliğin sona ermesi halinde çocuğun üstün yararı gözetilerek anne veya babadan birine verilmektedir. Fakat değişen koşullar sebebiyle velayetin değiştirilmesi gerekli olabilmektedir. Bu tür durumlarda velayetin değiştirilmesi davası açılır.

Velayet Değişikliği Davası Nedir?

Hakim boşanma kararı verirken müşterek ergin olmayan çocuğun velayeti hakkında da karar verir. Mahkeme bu kararı; ebeveynlerin sosyal ve ekonomik durumları, çocuğun üstün menfaati ve diğer koşullar üzerinde yaptığı incelemeler doğrultusunda verir. Ancak hükme etkili olan koşullarda zaman içinde değişiklik olması ve buna bağlı olarak çocuğun üstün menfaatinin zarara uğraması hallerinde velayetin değiştirilmesi talep edilebilir. Açılan velayet değişikliği davası ile şartlar yeniden değerlendirilir ve yine çocuğun üstün yararı gözetilerek yeni bir velayet kararı verilir.

Velayet Değişikliği Davası Hangi Durumlarda Açılır?

Türk Medeni Kanunu’nda yer alan velayet değişikliği ve velayetin kaldırılmasına ilişkin bazı düzenlemeler şu şekildedir:

• Madde 183- Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re'sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.

• Madde 346- Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğü takdirde, ana ve baba duruma çare bulamaz veya buna güçleri yetmezse hâkim, çocuğun korunması için uygun önlemleri alır.

• Madde 347- Çocuğun bedensel ve zihinsel gelişmesi tehlikede bulunur veya çocuk manen terk edilmiş hâlde kalırsa hâkim, çocuğu ana ve babadan alarak bir aile yanına veya bir kuruma yerleştirebilir.

• Madde 348- Çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaz ya da bu önlemlerin yetersiz olacağı önceden anlaşılırsa, hâkim aşağıdaki hâllerde velâyetin kaldırılmasına karar verir:

1. (Değişik: 1/7/2005-5378/38 md.) Ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri sebeplerden biriyle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi.

2. Ana ve babanın çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması. Velâyet ana ve babanın her ikisinden kaldırılırsa çocuğa bir vasi atanır.

• Madde 349- Velâyete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi, velâyetin kaldırılmasını gerektirmez. Ancak, çocuğun menfaati gerektirdiğinde velâyet sahibi değiştirilebileceği gibi, durum ve koşullara göre velâyet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabilir.

• Madde 351- Durumun değişmesi hâlinde, çocuğun korunmasına ilişkin önlemlerin yeni koşullara uydurulması gerekir.

Görüldüğü üzere kanun maddelerinde velayetin değiştirilmesine veya kaldırılmasına sebep olacak durumlar açıkça verilmiştir. Ayrıca ebeveynlerin ciddi sorumsuzluk göstermeleri halinde velayetin anne ve babadan alınarak çocuğa vasi atanması kararı verilebileceği de kanunda öngörülmektedir.

Kanun maddeleri dışında uygulamada bu davaya konu olabilecek bazı durumlar şunlardır:

• Çocuğun eğitim, sağlık veya sosyal ihtiyaçlarının karşılanamaması,

• Diğer ebeveyn ile kişisel ilişkinin engellenmesi,

• Çocuğun yaşının büyümesiyle birlikte tercihinin değişmesi

Çocuğun Görüşü Dikkate Alınır Mı?

Velayetin değiştirilmesi sebeplerine bakıldığında çocuğun üstün yararının gözetildiği hususu dikkat çekmektedir. Bu nedenle belirli bir olgunluğa erişen çocukların velayet konusunda fikrine başvurulması mümkündür. Fakat mahkeme, velayet konusunu değerlendirirken yalnızca çocuğun beyanlarını dikkate almaz; ileri sürülen deliller ile dosyaya sunulan uzman raporları birlikte değerlendirerek çocuğun üstün menfaatine uygun bir velayet kararı verilir.

Velayet Değişikliği Davası Nasıl Açılır?

Yukarıda sayılan koşulların varlığı halinde çocuğun ebeveynleri, vasi ve Cumhuriyet savcısı gibi ilgili kişiler Velayet Değişikliği Davası açabilir. Bu dava yetkili Aile Mahkemesinde açılmalıdır. Söz konusu davanın açılması için kanunda herhangi bir süre öngörülmemiştir. Bu nedenle şartların ortaya çıkmasına bağlı olarak her zaman bu dava açılabilir.

Dava dilekçesinde velayet değişikliği talebine dayandırdığı gerekçeleri ileri sürülmeli, çocuğun durumu açıklanmalı ve iddialarını somut delillerle desteklenmelidir. Çünkü bu davada ispat yükü, velayetin değiştirilmesini talep eden tarafa aittir. Davacı devam eden velayet durumunun çocuğun menfaatine uygun olmadığını delillerle kanıtlamalıdır. Gerekli incelemeler yapıldıktan sonra hakim, alınan uzman raporları ile birlikte velayet değişikliği talebini değerlendirir ve kararı verir.

Sonuç

Velayet değişikliği davası, çocuğun üstün yararını korumaya yönelik önemli bir hukuki yoldur. Zaman içerisinde değişen koşullar, mevcut velayet kararının yeniden değerlendirilmesini gerekli kılabilir. Bu nedenle çocuğun fiziksel, duygusal ve sosyal gelişimini olumsuz etkileyen durumların varlığı hâlinde, velayet değişikliği davası açılması mümkündür.